Gorączka


Co robić, gdy dziecko gorączkuje?

Gorączka u dziecka zdarza się nagminnie, jej pojawienie się nie jest równoznaczne z tym, że dziecko jest chore. Jeżeli termometr wskazuje nieco więcej kresek niż zazwyczaj, a poza tym dziecko nie wydaje się chore, należy odczekać dwa kwadranse i powtórzyć pomiar. Trzeba pamiętać, że mechanizm termoregulacji u dziecka nie jest w pełni wykształcony, i dlatego dziecko może zareagować zwyżką temperatury na przegrzanie, wysiłek, ząbkowanie czy stres. Często jednak gorączka jest jednym pierwszych sygnałów infekcji. Organizm podwyższając temperaturę i aktywując w ten sposób siły obronne organizmu, usiłuje w ten sposób zwalczyć powód pojawienia się gorączki. Biologiczne efekty gorączki mogą w istotny sposób wpływać na przebieg zakażeń. Gorączka jest więc odruchem obronnym na który trzeba reagować tylko wtedy gdy wartość pomiaru pod pachą przekracza 38,5°C lub w odbytnicy 39,0°C. Tak więc dopóki granica ta nie zostanie przekroczona, najkorzystniejsza dla dziecka jest obserwacja gorączki czyli systematyczne jej mierzenie, dopajanie dziecka oraz dbałość o jego komfort psychiczny i fizyczny. Interweniować należy gdy gorączka przekracza 38,5°C.

Jak mierzyć temperaturę?

Dziecko należy położyć na boku, strząśnięty termometr z natłuszczonym linomagiem (lub innym dającym poślizg środkiem) końcem delikatnie wsunąć do pupy dziecka. Po 3-5 minutach można odczytać wynik. Można również zmierzyć temperaturę orientacyjnie na czole przy pomocy paska z ciekłokrystalicznym wskaźnikiem. Bardzo pomocny w mierzeniu temperatury u dziecka jest elektroniczny termometr douszny (niestety dość drogi - około 160 zł.).

U starszych dzieci możemy dokonywać pomiaru pod pachą. Pamiętać należy, że pomiar w odbytnicy jest o 5 kresek wyższy od pomiaru pod pachą.

Kolejnych pomiarów należy dokonywać zawsze w tym samym miejscu. Trzeba zwrócić uwagę na to, że gorączka rośnie po południu i wieczorem. Najwyższa temperatura jest między godziną 18 a 19, najniższa o 4 nad ranem.

Sposoby obniżania temperatury

Jeżeli gorączka przekracza 38,5°C lub trwa długo należy podać dziecku paracetamol lub ibuprofen w syropie lub czopku. Nie należy przekraczać zalecanej dawki, a czopków z paracetamolem nie należy dzielić. Ważna jest kontrola, czy zastosowany środek jest skuteczny. Leki należy podawać systematycznie, także w godzinach nocnych. Nie wolno podawać aspiryny poniżej 12 roku życia ze względu na ryzyko wystąpienia zespołu Reya - bardzo rzadkiego ale bardzo groźnego powikłania, oraz krwawień z nosa. Dostępne są także ziołowe środki z zawartością salicylanów.

Trzeba zadbać aby w pokoju w którym przebywa dziecko nie było zbyt gorąco. Gdy pomimo to gorączka utrzymuje się można zastosować kompresy na czoło lub kark, i zmieniać je co 15 minut. W przypadkach opornych na zastosowanie standardowych środków rozważyć w porozumieniu z lekarzem np. podanie pyralginy - środka o silniejszym działaniu przeciwgorączkowym. Inny nie farmakologiczny sposób na obniżenie gorączki to kilkuminutowa schładzająca kąpiel w wannie. Woda nie powinna być zimna, ale o około 2°C niższa niż temperatura dziecka. Podczas gorączki należy dziecko często poić, gdyż może się bardzo szybko odwodnić, zwłaszcza gdy gorączce towarzyszą wymioty lub biegunka.

Leki przeciwgorączkowe:

Lekiem, który można podać dziecku sami jest paracetamol. Jest on dostępny w różnych preparatach: Każdy z tych środków należy podawać systematycznie podczas całej doby tak aby skutecznie obniżyć gorączkę, nie przekraczając dawki dobowej. W czasie leczenia dbać o dostarczenie odpowiedniej ilości płynów do organizmu.

Można też zastosować preparaty ziołowe:

Kiedy należy poradzić się lekarza?

Drgawki gorączkowe

Drgawki gorączkowe są reakcją młodego organizmu na rosnącą temperaturę, zazwyczaj gdy temperatura szybko rośnie do 39-40°C, w przebiegu zapalenia płuc, nieżytu oskrzeli, zapalenia ucha środkowego. Zazwyczaj występuje jeden, rzadziej kilka napadów. Drgawki gorączkowe występują zwykle między 1 a 4 rokiem życia, częściej u chłopców. Dziecko nagle zaczyna drżeć oraz traci przytomność. Czas trwania - zazwyczaj kilka minut, świadczy to o tym że organizm nie potrafi poradzić sobie z gorączką. U większości dzieci napad drgawek nie pozostawia następstw. Oto ogólne zasady postępowania w razie wystąpienia drgawek: Drgawki gorączkowe to nie padaczka, jednak po napadzie drgawek jest obowiązkowe badanie lekarskie. Lekarz zdecyduje czy pozostawić dziecko w szpitalu na obserwacji. Badanie EEG i obserwacja pozwoli wykluczyć jako przyczynę drgawek padaczkę lub inne zmiany w ośrodkowym układzie nerwowym.

Mechanizm powstawania gorączki

Przyczyną gorączki może być wpływ zewnątrz- lub wewnątrzpochodnej substancji zwanej pirogenem, na ośrodek regulacji temperatury w podwzgórzu. Do pirogenów zewnątrzpochodnych zaliczamy cząsteczki strukturalne grzybów, bakterii i wirusów lub pasożytów, zaś wewnątrzpochodnych kompleksy immunologiczne i limfokiny, powstałe w następstwie zadziałania antygenów na uczulone limfocyty. W wyniku przestawienia termostatu podwzgórzowego na wyższy poziom uruchamiane zostają mechanizmy sprzyjające wzrostowi temperatury ciała, a należą do nich:

Biologiczne działanie gorączki

Powstała pod wpływem pirogenów gorączka działa wielokierunkowo na różne struktury. Powoduje ona powstanie substancji pobudzających syntezę białek w wątrobie, między innymi białka ostrej fazy (sygnał rozpoczynającej się infekcji); rozrost krwinek białych w szpiku kostnym a także przemianę metali śladowych. Gorączka nasila fagocytozę czyli zdolność pożerania obcych cząsteczek przez komórki układu białokrwinkowego. Z tego wynika, że ma wpływ na odporność humoralną oraz komórkową. Ponadto działa bakteriobójczo na niektóre drobnoustroje i jest przyczyną indukcji biosyntezy interferonu.

Wszystkie wymienione biologiczne efekty gorączki mogą w istotny sposób wpłynąć na przebieg zakażeń zarówno bakteryjnych, jak i wirusowych i grzybiczych. Dlatego też w tych przypadkach należy widzieć celowy mechanizm obronny organizmu przyczyniający się do zwalczenia jej powodu. Jednakże nadmierny wzrost temperatury ciała może spowodować nieodwracalne zmiany strukturalne w komórkach ciała. Dlatego w tych przypadkach zachodzi potrzeba jej obniżenia za pomocą leków przeciwgorączkowych.

Gorączka jest przyczyną zmian w czynności wielu narządów. Niektóre z nich to: wzrost temperatury o 1°C zwiększa podstawową przemianę materii o 20%, nasilenie rozpadu substancji tłuszczowych i nadmierną utratę wody zwiększoną o 500 ml na dobę, upośledzenie funkcji białkotwórczej i odtruwającej wątrobę - dlatego w stanie gorączkowym tak ważne jest dostarczenie odpowiedniej ilości płynów, a jeżeli chory może jeść, to zapewnienie mu właściwej podaży białka w diecie.

Wzrost temperatury o 1°C wywołuje przyspieszoną czynność serca o 10 uderzeń na minutę, oraz osłabioną reaktywność naczyń krwionośnych na substancje działające wazopresyjnie, rozszerzenie naczyń w ośrodkowym układzie nerwowym i wynikającą z tego faktu upośledzoną czynność neurocytów - manifestującą się majaczeniem w gorączce.


Lek. med. Beata Kalisiak

Źródła:
Diagnostyka różnicowa objawów chorobowych - F.Kokot
Vademecum lekarza ogólnego - pod redakcją W. Bruhla.